Üretim Maliyeti Hesaplama Programı: modül sizde zaten var, kurgusu yanlış
Üretim maliyeti hesaplama programı arayan firmaların çoğunda o program aslında zaten kurulu: ERP'nin maliyet modülü çalışıyor, rapor da çıkıyor. Sorun rakamın kendisinde değil, arkasındaki kurguda; reçete eski, fire payı yanlış katmanda, genel gider tek anahtarla dağıtılıyor. Biz yeni bir modül satmıyoruz, mevcut kurguyu söküp doğru yerinden bağlıyoruz. Beklenen çıktı, ay sonunu beklemeden ürün bazında açıklanabilir bir maliyettir.
Tanıdık geldi mi?
- Ay sonu maliyet raporu çıkıyor ama masadaki kimse o rakama güvenmiyor.
- Aynı ürün iki ayda iki farklı maliyet veriyor, aradaki farkı kimse açıklayamıyor.
- Fire olduğunu biliyoruz; ama hangi ürüne, hangi hatta yazıldığı belli değil.
- Zarar ettiğimiz ürünü ancak bilanço günü öğreniyoruz; o güne kadar satış fiyatını hislerle koyuyoruz.
İşin iç yüzü
Reçete ve ürün ağacı sahayı anlatmıyor
Reçeteler çoğunlukla ilk kurulumda girilmiş, sonra sahada değişen gramaj, katman sayısı ve alternatif hammadde karta işlenmemiştir. Maliyet motoru doğru çalışır ama yanlış tarifi okur. İlk baktığımız yer burasıdır: son aylardaki üretim emirlerinin gerçek sarfı ile kart reçetesini yan yana koyup sapan ürünleri listeleriz.
Yan fire payı yanlış katmanda hesaplanıyor
Ürün eni ile hat eni farkından doğan kenar firesi, kurulumların çoğunda tek bir genel fire yüzdesine gömülür. Oysa bu pay ürünün kendisine değil, hangi hatta ve kaç kulvarda üretildiğine bağlıdır. Aynı ürün dar hatta bir, geniş hatta bambaşka maliyet çıkarır ve aradaki fark çoğu zaman çift hanelidir.
İş merkezi ve kulvar seçimi hesaba girmiyor
Rota kartında iş merkezi tanımlı olsa bile üretim emri kapatılırken çoğu zaman varsayılan merkez olduğu gibi kalır. Böylece ürün, gerçekte çalıştığı hattın değil kartta yazan hattın maliyetini alır. Kulvar sayısı da hesaba girmiyorsa aynı vardiyada iki farklı gerçek maliyet oluşur, rapor bunların ortalamasını gösterir.
Ara mamulün maliyeti üst kademeye taşınmıyor
Çok katmanlı üründe yarı mamul ayrı kartla üretilip stoğa alınır, sonra mamule girdi olarak verilir. Kademeler arasındaki kapatma sırası yanlışsa üst ürün, alt ürünün eski veya sıfır maliyetini taşır. Sıfır maliyetli mamul listesi bu yüzden birçok kurulumda doludur ve aylarca fark edilmez.
Genel üretim gideri tek anahtarla dağıtılıyor, muhasebe maliyeti ürün maliyeti sanılıyor
Enerji, bakım, amortisman ve dolaylı işçilik genellikle miktara göre tek kalemde dağıtılır; makine saati yoğun ürünle elde biten ürün aynı payı alır. Ayrıca mizandaki maliyet dönemseldir ve resmî kurallara göre kapanır, ürün maliyeti ise karar içindir. İkisi karıştırılınca 'muhasebe başka söylüyor' tartışması hiç bitmez.
Nasıl çalışıyoruz
Reçete ve rota doğrulaması
Aktif ürünlerin kart reçetesini gerçek üretim emirlerinin sarfıyla karşılaştırıp sapan kalemleri listeliyoruz. Düzeltmeyi üretim ve maliyet sorumlusu birlikte onaylar; kart üzerinde tek başımıza karar vermeyiz.
Ölçü birimi ve katsayı kontrolü
Metre, metrekare, kilogram ve rulo arasındaki çevrim katsayıları kart bazında tek tek kontrol edilir. Tonaj ve kilogram raporlarındaki hataların büyük kısmı bu katsayılardan çıkar.
Fire payının doğru katmana tanımlanması
Kenar firesi hat ve kulvar eşleşmesinden, proses firesi rotadan gelir; ikisini ayırıyoruz. Hangi payın hangi aşamada eklendiği yazılı hale gelir, böylece rakam tartışmaya açık olmaktan çıkar.
Ara mamul devri ve dönem sonu kapatma sırası
Kademeli ürünlerde alt kartlar önce kapanacak şekilde bir kapatma sırası belirlenir. Bu sıra bir kontrol listesine bağlanır ki işi yapan kişi değiştiğinde sıra bozulmasın.
Kontrol raporu ve sapma takibi
Her dönem, ürün bazında bir önceki dönemle farkı kalem kalem gösteren bir kontrol raporu üretiriz. Birlikte belirlediğiniz eşiğin üstündeki sapmalar işaretlenir ve sebebi yazılır.
Geçmiş dönemle doğrulama
Yeni kurgu, kapanmış ve rakamı bilinen bir dönem üzerinde geriye dönük çalıştırılır. Bilinen sonuçla tutmuyorsa hata bizdedir; tutturmadan yayına almayız.
Kimler için
- Kendi hattında üreten, reçetesi ve kesim/fire yapısı olan imalatçılar: plastik, ambalaj, yalıtım, metal işleme gibi alanlar.
- ERP'si kurulu (Dynamics NAV, Business Central ya da benzeri) ama maliyet modülünden çıkan rakama güvenmeyen mali işler yöneticileri.
- Satış fiyatını maliyetten kurmak, ürün bazında kâr marjını görmek isteyen yöneticiler.
- Maliyet hesabı tek bir kişinin Excel dosyasında duran ve o kişi izne çıkınca duran firmalar.
Kapsam dışı — yapmadıklarımız
Ne yaptığımız kadar ne yapmadığımız da önemli. Bu sayfadaki iş için aşağıdakileri üstlenmiyoruz:
- ERP lisansı satmıyoruz, hiçbir markanın bayisi değiliz; sisteminiz neyse onu çalıştırırız.
- Hesap planınızı ve resmî belge akışınızı değiştirmiyoruz.
- Mali müşavirlik yapmıyoruz; vergi ve dönem sonu beyan kararları müşavirinize aittir.
- Ürettiğimiz ürün maliyeti, resmî maliyet muhasebesi beyanının yerine geçmez; karar destek amaçlıdır.
- Veri yoksa yerine veri üretmiyoruz; üretim emirleri kapatılmıyorsa önce o alışkanlık düzelir, rapor sonra konuşulur.
Sık sorulanlar
ERP'mizde maliyet modülü zaten var, neden doğru çalışmıyor?
Modül genellikle çalışıyor; kendisine verilen reçeteyi, rotayı ve fire tanımını harfiyen uyguluyor. Sorun girdide: kart sahayı anlatmıyorsa çıktı da anlatmaz. Bu yüzden ilk işimiz yeni bir yazılım kurmak değil, mevcut kurgunun tam olarak neyi okuduğunu çıkarmaktır.
Standart maliyet mi, fiili maliyet mi kullanmalıyız?
Pratikte ikisi birden. Fiyat teklifi ve planlama standart maliyetle hızlı ilerler, dönem sonunda fiili maliyetle farkı görmek gerekir. Asıl önemli olan hangisinin hangi kararda kullanılacağının yazılı olmasıdır; en sık gördüğümüz hata ikisinin farkında olmadan karışık kullanılması. Kontrol raporunda ikisini yan yana göstermeyi tercih ediyoruz.
Yarı mamulü nasıl maliyetlendiriyorsunuz?
Yarı mamul kendi kartıyla üretilir, kendi reçetesi ve fire payıyla maliyetlenir, üst ürüne de o maliyetle girer. Şartı, dönem sonu kapatmanın alt kademeden üste doğru yapılmasıdır. Bu sıra bozulursa üst ürün alt ürünün eski maliyetini taşır ve fark genelde aylar sonra, tek seferde büyük bir düzeltme olarak ortaya çıkar.
Muhasebe maliyeti ile ürün maliyeti neden farklı çıkıyor?
Muhasebe maliyeti dönemseldir, tüm gideri dönem içinde kapatır ve resmî kurallara uyar. Ürün maliyeti tek bir ürünün kararı içindir; dağıtım anahtarı, fire payı ve kapasite kullanımı farklı kurgulanır. İkisinin birebir eşit çıkması beklenmez. Hedefimiz farkı sıfırlamak değil, farkı kalem kalem gerekçelendirebilir hale getirmektir.
Bir örnek hesap gösterebilir misiniz?
Aşağıdaki rakamlar yalnızca yöntemi göstermek için kurgusaldır, gerçek bir müşteri verisi değildir. 240 cm enindeki bir hatta üretilen 200 cm enindeki üründe kenar payı yüzde 20'dir; 250 gr/m² gramaj ve 60 TL/kg hammadde ile metrekare hammaddesi 15,00 TL, yüzde 20 kenar payı eklenince 18,00 TL olur. Üzerine yüzde 6 genel üretim payı bindiğinde final maliyet 19,08 TL/m² çıkar. Sizin hattınızda oranlar başka olur; önemli olan zincirin hat ve kulvar, gramaj, yan pay, ara toplam, genel üretim payı sırasıyla ve her seferinde aynı şekilde işlemesidir.
Ne kadar sürede sonuç alınır?
Mevcut kurgunun ne okuduğunu çıkarmak genelde birkaç gün sürer; ilk sapma listesi bu aşamada elinize geçer. Reçete ve fire düzeltmelerinin süresi ürün sayınıza ve kartların ne kadar eskidiğine bağlıdır, bunu görmeden tarih vermiyoruz. Doğrulamayı kapanmış bir dönem üzerinde yaparız ve bilinen rakamla tutturmadan canlıya almayız.
İlgili sayfalar
Önce bir konuşalım
Keşif görüşmesi ücretsizdir ve bir şey satın almanızı gerektirmez. Mevcut durumunuzu dinler, yapılabilecekleri açıkça söyleriz.
Görüşme talebi bırakın →